श्री समर्थ शैक्षणिक व सामाजिक संस्था
बाल हक्क संरक्षण व जनजागृती
प्रत्येक बालकाला जगणे, शिकणे, वाढणे आणि सुरक्षित राहणे हा त्यांचा जन्मसिद्ध हक्क आहे. संस्था या हक्कांसाठी समाजामध्ये जागृती निर्माण करण्यासाठी सातत्याने कार्यरत आहे.
मूलभूत बाल हक्क
जगण्याचा हक्क
प्रत्येक बालकाला जन्मापासून जगण्याचा, योग्य आहार मिळविण्याचा, आरोग्य सेवा घेण्याचा आणि सुरक्षित घरात राहण्याचा हक्क आहे.
शिक्षणाचा हक्क
६ ते १४ वयोगटातील प्रत्येक बालकाला मोफत व सक्तीचे शिक्षण मिळणे हा त्यांचा घटनात्मक हक्क आहे. (RTE Act 2009)
संरक्षणाचा हक्क
बालकांना शोषण, हिंसा, बालमजुरी, बालविवाह आणि सर्व प्रकारच्या अत्याचारांपासून संरक्षण मिळण्याचा हक्क आहे.
सहभागाचा हक्क
बालकांना त्यांच्याशी संबंधित निर्णयांमध्ये मत मांडण्याचा, खेळण्याचा, कला-क्रीडा उपक्रमांत सहभागी होण्याचा हक्क आहे.
ओळखीचा हक्क
प्रत्येक बालकाला नाव, राष्ट्रीयत्व आणि ओळख मिळण्याचा हक्क आहे. जन्म नोंदणी हे त्यातील पहिले पाऊल आहे.
आरोग्याचा हक्क
बालकांना पोषण, लसीकरण, मोफत आरोग्य सेवा आणि स्वच्छ पाणी मिळण्याचा हक्क आहे जेणेकरून त्यांचा सर्वांगीण विकास होईल.
UN बाल हक्क कराराची महत्त्वाची कलमे
जगण्याचा व विकासाचा हक्क
बालकाच्या जगण्याचा आणि सर्वांगीण विकासाचा हक्क अबाधित राहावा.
मत मांडण्याचा हक्क
बालकाला आपले विचार मुक्तपणे मांडण्याचा व ऐकण्याचा हक्क आहे.
हिंसाचारापासून संरक्षण
सर्व प्रकारच्या शारीरिक व मानसिक हिंसाचारापासून संरक्षण.
शिक्षणाचा हक्क
प्राथमिक शिक्षण मोफत व सक्तीचे असावे हे राष्ट्राचे कर्तव्य.
बालमजुरी बंदी
आर्थिक शोषण आणि धोकादायक कामापासून बालकांचे संरक्षण.
छळापासून मुक्तता
बालकाला तुरुंग किंवा शिक्षेचा अमानुष वापर केला जाऊ नये.
📝 भारतातील कायदे व तरतुदी
- RTE कायदा २००९ — ६ ते १४ वयोगटातील मुलांना मोफत शिक्षणाचा हक्क
- POCSO कायदा २०१२ — लैंगिक शोषणापासून बालसंरक्षण
- बालमजुरी बंदी कायदा १९८६ — धोकादायक उद्योगांत बालमजुरी प्रतिबंध
- बालन्याय कायदा २०१५ — बालगुन्हेगार व अनाथ बालकांसाठी संरक्षण
- बालविवाह प्रतिबंध कायदा २००६ — अल्पवयीन विवाहास बंदी
- घटनेचे कलम २१-A — शिक्षण हा मूलभूत अधिकार (२००२)
- ICPS — एकात्मिक बाल संरक्षण योजना
✓ संस्थेची बाल हक्कांसाठी बांधिलकी
प्रत्येक बालकाला परवडणाऱ्या दरात इंग्रजी माध्यमातून शिक्षण देणे
बालमजुरी, बालविवाह व शोषणाविरुद्ध समाजात जनजागृती
वंचित व स्थलांतरित कुटुंबांतील मुलांना शाळेत दाखल करणे
शैक्षणिक साहित्य, गणवेश व मदत गरजू विद्यार्थ्यांना मोफत देणे
बालहक्क दिन, पालक-शिक्षक बैठका व जागरूकता शिबिरे आयोजित करणे
मुलींच्या शिक्षणासाठी विशेष प्रोत्साहन कार्यक्रम राबविणे